Welcome to رهروان ارتش

از اینکه انجمن ما را برای مطالعه انتخاب کردید از شما متشکریم. 

برای استفاده از امکانات انجمن و برقراری رابطه دوستانه با دیگر اعضا لطفا در انجمن ثبت نام کنید

با تشکر

Sign in to follow this  
Followers 0

بیان خاطرات مرحوم فقید آیت ا.... هاشمی رفسنجانی در جنگ

در این تاپیکی که ایجاد شده به پاس احترام به سیاستمدار بزرگ ایران در دوران انقلاب ، جنگ و بعداز آن  دوستان با توجه به خاطرات مرحوم فقید آیت ا... هاشمی رفسنجانی در جنگ به تبادل نظر و بیان خاطرات ایشان اقدام نمایند.با تشکر

نامه نگاری دو دشمن؛ محتوا و اثر نامه‌های صدام و هاشمی رفسنجانی در سال ۶۹ چه بود؟

zimg_001_2.jpg

هنوز چند ماه از درگذشت آیت الله خمینی رهبر و بنیانگذار جمهوری اسلامی نگذشته بود که صدام حسین با فرستادن نامه‌ای به سوی جانشینان او در صدد احیای مذاکرات شکست خورده صلح و اجرای قطعنامه ۵۹۸ برآمد.
 پس از پایان چندین دور مذاکره ایران و عراق درباره عقب نشینی و اجرای قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت که با نظارت سازمان ملل و شخص دبیرکل در شهرهای ژنو و نیویورک انجام شده بود، دو طرف موفق به جلب نظر یکدیگر برای امضای موافقتنامه صلح نشدند.
 در سوم اردیبهشت ۱۳۶۸ در آخرین دور مذاکرات سه جانبه ایران، عراق و سازمان ملل، دبیر کل این سازمان پس از شنیدن دیدگاه‌های اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه ایران و طارق عزیز معاون نخست وزیر و وزیر امورخارجه عراق توقف و شکست مذاکرات اجرای قطعنامه و صلح را اعلام کرده بود.
 صدام حسین در ۱۵ دی ماه ۱۳۶۸ طی پیامی که به مناسبت شصت و نهمین ساگرد تاسیس ارتش عراق صادر شد طرح صلح تازه‌ای را به ایران ارائه کرد که بلافاصله از سوی جانشینان آیت الله خمینی رد شد.
 با معطل ماندن مذاکرات صلح و تاخیر در آزادی اسرای جنگ، صدام حسین در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۶۹ نامه‌ای به آیت الله علی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی که اولی به تازگی جانشین آیت الله خمینی شده بود و دیگری چند ماهی بود که به ریاست جمهوری ایران رسیده بود، نوشت و پیشنهاداتی برای مذاکره رو در رو و امضای توافق صلح داد.
 نامه نگاری مقام‌های ایران و عراق و کلمات و عبارات رد و بدل شده نشان دهنده ارزیابی سیاسی دو طرف نسبت به یکدیگر، ایدئولوژی حاکم بر لحن و رفتار آنها و بخشی از اهداف هشت سال جنگ است که طولانی‌ترین نبرد قرن بیستم را رقم زد. این نامه‌ها نه فقط برای بررسی جنگ ایران و عراق و مناسبات دو کشور اهمیت دارد که گوشه‌ای مهم از شیوه مدیریتی هاشمی رفسنجانی و روابطش با آیت الله خامنه‌ای را در اولین سال نبود آیت الله خمینی نشان می‌دهد.

آیت الله خامنه‌ای و هاشمی رفسنجانی یکه خوردند
نامه سربسته صدام حسین تکریتی به رهبران ایران را یکی از مقام‌های فلسطینی همراه با نامه‌ای از یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی بخش فلسطین به تهران آورد که رابطه گرمی با اکبر هاشمی رفسنجانی داشت. (هاشمی رفسنجانی نام آخرین فرزندش را با الهام از عرفات٬ یاسر گذاشته بود که نشانی از علاقه شخصی او داشت.)
 هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور وقت ایران در دیباچه کتاب نامه‌های مبادله شده میان ایران عراق نوشته است: "ابتدا با ناباوری با این ادعا برخورد شد چون که وضع ما و عراق در شرایطی نبود که با عرف دیپلماتیک ارسال پیک و نامه قابل توجیه باشد."
 برای بررسی صحت نامه صدام حسین گروهی در وزارت خارجه ایران دست به کار شدند. مطابق خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی بررسی‌های ابتدایی نشان می‌داد که مضامین و امضا و مهر و آرم نامه صحیح است و شناختی که از حامل نامه وجود داشت و نامه‌ای هم از یاسر عرفات به همراه داشت، خیال رهبران ایران را از صحت پیام صدام راحت کرد؛ اما کار به اینجا ختم نشد.
 حالا می‌بایست ایران نخسین پاسخ رسمی را در غیاب آیت الله خمینی به کشوری می‌داد که ۸ سال با آن جنگیده بود.
 اکبر هاشمی رفسنجانی می‌گوید "سه روز بعد از دریافت نامه، برای بررسی مضامین پیام صدام و تهیه جواب و برخورد مناسب با موضوع جلسه‌ای شورای عالی امنیت ملی در حضور آیت الله خامنه‌ای تشکیل شد . . . ویژگی‌های نامه کافی بود که مطالب را جدی بگیریم که گرفتیم. با مشورت و دقت همه جانبه جواب نامه تهیه شد و از طریق نمایندگی در ژنو به نماینده عراق در آنجا تحویل شد."
zimg_002_3.jpg

دعوت از رهبر و رئیس جمهور برای مذاکره
نامه صدام حسین به رهبران ایران در اول اردیبهشت ۱۳۶۹ نوشته شده بود و ۵ روز پس از آن از طریق مقام‌های فلسطینی و در آستانه عید فطر به تهران رسیده بود. صدام در این نامه پیشنهاد داده بود تا خودش به همراه عزت ابراهیم به همراه شماری از دستیارانش با آیت الله خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی مذاکره کنند.
 رهبر سابق عراق در این نامه همچنین پیشنهاد کرده که این ملاقات در "مکه مکرمه قبله گاه مسلمانان و بیت عتیق که مولایمان ابراهیم علیه السلام آن را بنا نهاد یا در هر مکان دیگری که بر آن توافق می‌کنیم" برپا شود.
 صدام حسین در پیام مکتوب خود بر اساس اصل "شتاب در کار نیک" ملاقات مستقیم رهبران دو کشور یعنی خودش از یک سو و آیت الله خامنه‌ای و هاشمی رفسنجانی از سوی ایران را در دومین روز عید فطر پیشنهاد کرده بود.
 صدام در اولین نامه‌اش خطاب به رهبران ایران، درباره شروع مجدد جنگ هم هشدار داده و نوشته "بکوشیم خون‌هایی را که چه بسار بار دیگر به هر علت به زمین ریخته شود، محفوظ داریم زیرا از جمله احتمالات مرتب بر وضع موجود اینکه عوامل دست اندر کار وقوع فتنه میان ایران و عراق در گذشته بار دیگر برای شروع مجدد جنگ به نحوی که صلح را از دو کشور دور سازد، تلاش کنند."
 بنابر دیدگاه رهبر وقت عراق، اسرائیل متهم اصلی در احتمال شعله ور کردن آتش جنگ تازه‌ای میان عراق است. نوشته صدام با عبارت "خدایا تو گواه باش که من ابلاغ کردم" پایان می‌گیرد.
استقبال از پیام و طعنه در جواب به صدام
فقط یک هفته پس از دریافت نامه صدام پاسخ ایران هم آماده شد.
 نامه ایران خطاب به "جناب آقای صدام حسین" بدون سلام است و با امضای اکبر هاشمی رفسنجانی توسط سیروس ناصری سفیر ایران در ژنو که سال‌ها بعد مسئول تیم مذاکرات اتمی این کشور شد به برزان تکریتی برادر ناتنی صدام و سفیر عراق در ژنو تحویل داده شد.
 zimg_003_4.jpg

مضمون نامه آقای هاشمی رفسنجانی استقبال از اصل پیشنهاد صدام در امضای توافقنامه صلح است اما لحن آن خشک و متاثر از سال‌ها جنگی است که میان دو کشور جریان داشته است.
 آقای هاشمی رفسنجانی در اولین جمله این نامه نوشته است "به راستی اگر مطالبی که در این نامه آمده ۸ سال پیش مورد توجه قرار می‌شد و ارسال پیام جای اعزام سرباز را می‌گرفت، امروز دو کشور ایران و عراق و شاید همه امت اسلامی با این همه خسارات و ضایعات مواجه نبود."
 پاسخ هاشمی رفسنجانی به نمایندگی از ایران به نامه صدام حاوی کلمات و عباراتی است که فضای سیاسی و اجتماعی آن روز ایران در آن به خوبی هویدا است؛ چنانکه در بخشی از نامه به کنایه به صدام می‌گوید "تجربه جنگ تحمیلی به دیرباوران هم فهماند که تهاجم نظامی قادر نخواهد بود پایه‌های انقلاب اسلامی متکی بر اراده مردم مسلمان را متزلزل سازد."
 از نکات قابل توجه در پاسخ اکبر هاشمی رفسنجانی به صدام این است که رئیس جمهور وقت ایران تلاش کرده تا به عراق نشان دهد با درگذشت آیت الله خمینی سیاست کشور در ارتباط با عراق و قطعنامه ۵۹۸ "تغییری نکرده" که می‌تواند نشانی از نگرانی هاشمی درباره نقض احتمالی آتش بس باشد: "ما در کوشش برای رسیدن به صلح واقعی و جامع هیچ گونه تردیدی به خود را ه نداده‌ایم حضر آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب قاطعانه همان راه ترسیم شده توسط امام راحل مان را برای دستیابی به صلحی جامع ادامه می‌دهند."
 هاشمی رفسنجانی در این نامه به درخواست صدام برای دیدار رهبران دو کشور پاسخ مثبت نداده و انجام آن را به توافق‌های اولیه موکول کرده است.
 اولین پاسخ هاشمی به نامه صدام با آیه "والسلام علی من اتبع الهدی" از سوره طه پایان می‌گیرد که معنای آن درود فرستادن بر کسی است که از "راه راست هدایت" پیروی می‌کند.
انتقاد صدام از برخی از جملات و لغات
نیت ابتدایی صدام از ارسال پیام به رهبران ایران در دومین نامه او هم‌طراز با گلایه‌ها و انتقاد‌هایش هویدا است. صدام حتی در یک عبارت تهدیدآمیز نسبت به پایان آتش‌بس و آغاز دوباره جنگ هشدار داده است. این نامه در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۶۹ توسط برزان تکریتی تحویل سیروس ناصری سفیر ایران در ژنو شده است.
 نامه دوم صدام همچون نامه اول خطاب به رهبر و رئیس جمهور ایران و این بار همانند پاسخ ایران، بدون ذکر سلام آغاز شده است.
 صدام در نامه‌اش از عبارت "جنگ تحمیلی"، "کندذهنی" و جمله پایانی پاسخ ایران که آیه‌ای از قرآن است انتقاد و پیشنهاد کرده که "دو طرف شیوه جدیدی در نامه نگاری به جز شیوه نامه نگاری در زمان جنگ یا پیش از آن را بیازمایند".
 رهبر عراق در ادامه نامه با لحنی تهدید آمیز نوشته که اگر مقدمات توافق صلح به سرعت فراهم نشود "ممکن است بدخواهی برخی از کشورهای منطقه از جمله اسرائیل باعث شعله ور شدن دوباره آتش جنگ شود." او همچنین پیشنهاد هاشمی رفسنجانی درباره خروج نیروهای عراقی از مناطق اشغال شده ایران را رد و آن را منوط به امضای توافقنامه صلح کرده است.
 پایان دومین نامه صدام دعوت دوباره از آیت الله خامنه‌ای و هاشمی رفسنجانی برای انجام مذاکرات رو در رو است و این موضوع را مطرح می‌کند که شرکت نکردن مراجع اصلی تصمیم گیری در مذاکرات صلح "این نگرانی را به دنبال دارد که نظر مخالف و موافق آنها می‌تواند توافق‌های حاصل شده را به هم بزند."
آیت الله خامنه‌ای در مذاکره شرکت نمی‌کند؛ هاشمی اختیار کامل دارد
پاسخ اکبر هاشمی رفسنجانی به دومین نامه صدام این بار با تاخیر یک ماهه آماده شده است.
 آقای هاشمی رفسنجانی ابتدا جواب مفصلی به انتقادهای صدام حسین داده و در ادامه اعلام می‌کند که آیت الله خامنه‌ای که در زمان جنگ رئیس جمهور ایران بوده در مذاکرات شرکت نخواهد کرد: "البته رئیس جمهور و سایر مسئولان بر خلاف نظر رهبری اقدام نمی‌کنند و در مسائل مهم با کسب نظر رهبری اقدام می‌نمایند و در این موضوع هم اگر رئیس جمهور در مذاکرات شرکت کند، قطعا با اختیارات کامل خواهد بود."
 هاشمی رفسنجانی همچنین پیشنهاد صدام درباره میزبانی مکه را برای دیدار رهبران ایران و عراق رد کرده است: "به خاطر مواضع منفی زمامداران سعودی نسبت به انقلاب اسلامی ایران، قلمرو دولت عربستان محل نامناسبی برای مذاکرات صلح است."
 آقای هاشمی رفسنجانی به نمایندگی از ایران یک بار دیگر در این نامه انجام مذاکرات بدون نظارت سازمان ملل را رد و همچون مذاکرات اجرای قطعنامه ۵۹۸ که به بن بست رسیده بود، اعلام کرده که مذاکرات مقدماتی به اطلاع سازمان ملل خواهد رسید و از پیشنهاد و ابتکارات دبیرکل سازمان ملل استفاده خواهد شد.
 در اسناد و گفت و گوهای مقام‌های ایرانی این نکته روشن شده که ایران نگران حذف سازمان ملل متحد از مذاکرات ایران و عراق بوده است.
 اکبر هاشمی رفسنجانی در این نامه از صدام به دلیل "رعایت نشدن آداب معمول در مکاتبات رسمی و رایج" گلایه می‌کند و می‌نویسد که که اگر شما باب گله را نگشوده بودید همین‌ها را هم نمی‌نوشتیم زیرا اکنون به صلح می‌اندیشیم و نه مشاجره و جنگ نامه‌ها.
 رئیس جمهور وقت ایران بار دیگر بر ادامه مذاکرات سفیران ایران و عراق در ژنو اصرار دارد و ماموریت سیروس ناصری را در ژنو "مذاکره در مسائل محتوایی برای اجرای قطعنامه و مهیا کردن زمینه از سر گیری روابط صلح آمیز بین دو کشور ایران و عراق" خوانده است. آقای رفسنجانی می‌نویسد که از ناصری خواسته شده از شرکت در بحث‌های "شکلی و حاشیه‌ای که باعث اتلاف وقت و طولانی شدن وضع موجود است خودداری کند."پیشهاد صدام برای دیدار محرمانه
صدام در سومین نامه خود همان روز دریافت پاسخ ایران، در متن بسیار کوتاهی از تمایلش به اعزام نماینده‌ای به تهران خبر داده و گفته که این دیدار "می‌تواند علنی یا محرمانه" باشد اما ایران به نامه سوم صدام پاسخی نداد.
 علی اکبر ولایتی از نزدیک‌ترین چهره‌های سیاسی به آیت الله خامنه‌ای که ۸ سال وزارتش در زمان ریاست جمهوری او در دولت هاشمی رفسنجانی هم ادامه پیدا کرد در کتاب خاطراتش از مذاکرات با عراق می‌گوید "بی‌توجهی صدام به پیش شرط های تعیین شده در نامه اول و دوم ایران دلیل پاسخ ندادن به نامه رئیس جمهور عراق بود."
 این نامه و سه نامه پایانی دیگر صدام، برخلاف نامه‌های دیگر که مشترکا خطاب به رهبر و رئیس جمهور ایران بود فقط خطاب به آقای هاشمی رفسنجانی است.
 zimg_004_5.jpg

حدود یک ماه پس از این نامه بی‌پاسخ، صدام در یک نامه ۱۷ صفحه‌ای به هاشمی رفسنجانی با پیشنهاد او برای مبنا قرار گرفتن قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت موافقت کرد اما با لحن تهدیدآمیزی احتمال شروع دوباره جنگ را مطرح کرد: "اشراری که در کمین ما هستند ممکن است به انگیزه ناتوانی در تحقق اهدافشان بدون درگیر کردن دو کشور و یا یکی از آنها در جنگ و شاید هم به دلیل نگرانی از سلاح‌های انباشه شده نزد طرفین نزاع و چه بسا به انگیزه تمایل آنها برای شناخت کارآیی آن سلاح‌ها برای زده شدن جرقه بکوشند و برای این کار شاید مشکل چندانی نداشته باشند، آن هم در جبهه‌ای که فقط در خشکی هزار و دویست کیلومتر و در دریا تقریبا هشتصد کیلومتر امتداد دارد و این جبهه‌ها مملو از امکان و احتمال بروز جرقه‌های پراکنده شده از دهانه سلاح‌ها است".
 صدام در ادامه تهدید می‌کند که برای آغاز جنگ نیازی به گشودن آتش سلاح‌های توسط شمار کثیری از افراد نیست چرا که «کافی است یک نفر به هر علتی و تحت تاثیر هر عاملی به چنین کاری اقدام کند و باعث شود جمع بزرگی آتش بگشایند و به این ترتیب زیان فراوانی متوجه همگان خواهد شد.
 در این نامه همچنین به تاریخ عقب نشینی و آزادی اسرای جنگی اشاره می‌شود و صدام پیشنهاد می‌کند که دو ماه پس از تاریخ توافق نهایی عقب نشینی از خاک یکدیگر و آزادی اسرا آغاز شود.
 اما خواسته اصلی صدام در چهارمین نامه به رئیس جمهور ایران، اعمال حاکمیت در رودخانه مرزی ایران و عراق است.
 صدام می‌گوید که اختلاف نظر درباره این رودخانه می‌تواند با حکمیت حل شود اما پیشنهادی درباره این حکم ارائه نداده است. یکی دیگر از درخواست‌های صدام حسین در این نامه خطاب به هاشمی رفسنجانی حذف بند ششم قطعنامه ۵۹۸ و نادیده گرفتن قطعی آن است.
 این بند از دبیرکل سازمان ملل درخواست کرده است که با مشورت ایران و عراق، مسأله تفویض اختیار به یک هیأت بی‌طرف برای تحقیق راجع به کشور آغازگر جنگ را بررسی کرده و درباره آن به شورای امنیت گزارش دهد.
 پایان نامه صدام پیشنهاد بازگشایی سفارت دو کشور در تهران و عراق است که در ماه‌های پایانی جنگ تعطیل شده بود. نامه همراه با "آرزوهای خوب" برای اکبر هاشمی رفسنجانی و کادر رهبری ایران پایان گرفته است.
حمله عراق به کویت در میانه نامه‌نگاری با ایران
سه روز پس از ارسال چهارمین نامه صدام به اکبر هاشمی ، عراق در ۱۲ مرداد ۱۳۶۹ با حمله به کویت خاک این کشور را به طور کامل اشغال کرد. ایران یکی از اولین کشورهایی بود که اشغال کویت را محکوم کرد و خواستار عقب نشینی ارتش عراق شد.
 فقط سه روز پس از اشغال کویت توسط عراق، صدام حسین پنجمین نامه خود را هم به ایران فرستاد.
 علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران در خاطرات خود از جنگ هشت ساله می‌نویسد که این نامه با هدف پیشگیری از اقدام احتمالی ایران و به علت نگرانی صدام از بی‌پاسخ ماندن دو نامه آخرش به ایران بود.
 نامه پنجم صدام به اکبر هاشمی رفسنجانی به اشاره به بیانیه وزارت خارجه ایران در محکومیت حمله عراق به کویت و گلایه از موضع ایران شروع شده و در ادامه نسبت به دخالت احتمالی ایران در وقایع مربوط به اشغال کویت هشدار داده است.
 صدام با یادآوری جنگ ۸ ساله خطاب به هاشمی رفسنجانی نوشته "من پیش‌بینی نمی‌کنم و آرزو ندارم افرادی همچون شما و برادران شما در کادر رهبری ایران که یک جنگ هشت ساله را آزموده‌اند، متزلزل شده به امری که نه به مصلحت ایران و نه جزو هدف‌های مردم ایران است روی آوردند".رئیس جمهور عراق در ادامه درباره توقف مذاکرات نوشته است "هرگاه آنچه تاکنون در مسیر گفت‌وگو

هایمان انجام گرفته... به لرزه درآید، زیان وارده بس بزرگ خواهد بود و من چنین آرزویی را برای شما همچنان که برای خود، خواهان نیستم، طلب نمی‌کنم."

 پنج روز بعد از این، هاشمی رفسنجانی به نامه صدام جواب داد و در ابتدا بالاتر رفتن سطح مذاکرات از سفرای دو کشور در ژنو به روسای جمهور را رد کرد و پیشنهاد عراق درباره حاکمیت مشترک بر رودخانه مرزی را بی‌مبنا دانست و خواستار رعایت عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر میان ایران و عراق شد که توسط شاه و صدام به میانجیگری عبدالعزیر بوتفلیقه رهبر الجزایر ۴ سال پیش از پیروزی انقلاب امضا شده بود.
 درباره زمان آغاز عقب‌نشینی از زمین‌های اشغالی ایران هم هاشمی رفسنجانی خواستار انجام آن طی "یکی دو روز" شد.
 
در پایان نامه رئیس جمهوری ایران، بر مخالفت این کشور با اشغال کویت توسط صدام دوباره تاکید شده و این اقدام را باعث "سست کردن اعتماد ایران از انگیزه مذاکرات و نامه نگاری‌های چند ماه" خوانده است.
 هاشمی رفسنجانی ضمن انتقاد از لحن صدام، رئیس جمهور ایران عراق را تهدید کرده در صورتی که عهدنامه ۱۹۷۵ را نپذیرد، جریان تبادل نامه و مذاکره را متوقف کرده و کار اجرای قطعنامه ۵۹۸ را به شورای امنیت می‌سپارد.
پذیرش دوباره عهدنامه از سوی عراق صدام در گرماگرم اشغال کویت و فشارهای جهانی به این کشور در ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ در نامه‌ای بی سلام به اکبر هاشمی رفسنجانی پس از گذشت نزدیک به ۱۰ سال مجددا عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر را که یکی از بهانه‌های شروع جنگ بود، پذیرفت و بند‌های قطعنامه ۵۹۸ را هم که پیشتر خواستار نادیده گرفتن آن شده بود، معتبر دانست.
 موافقت با آزادی اسیران ایران وآغاز فوری عقب‌نشینی از زمین‌های اشغالی ایران از جمله دیگر بندهای مهم آخرین نامه صدام به هاشمی رفسنجانی است.
 
صدام حسین در این نامه با "برادر" خطاب کردن هاشمی رفسنجانی می‌نویسد "با این تصمیم ما دیگر همه چیز روشن شده و به این ترتیب همه آنچه می‌خواستید و به آن تکیه می‌کردید تحقق می‌یابد و دیگر اقدامی جز مبادله اسناد باقی نمی‌ماند." او در پایان نامه‌اش خواستار همکاری ایران و عراق "شامل جنبه‌های دیگر زندگی" هم شده و با جمله الله اکبر و الله الحمد به نامه نگاری هایش با هاشمی رفسنجانی که ۱۲۰ طول کشید٬ خاتمه می‌دهد.
 
اکبر هاشمی رفسنجانی ۴ روز پس از این نامه در پاسخی کوتاه به "ریاست جمهوری محترم عراق جناب آقای صدام حسین" که با عبارات عربی با مضمون شکرگزاری از خدا همراه است، از اقدام رئیس جمهور عراق استقبال و اعلام کرد که ایران آماده پذیرش نمایندگان صدام در تهران است. یک روز پیش از پاسخ هاشمی رفسنجانی به نامه صدام، تبادل اسرا آغاز شد و اولین گروه هزار نفری از اسرای ایرانی از مرز خسروی وارد خاک ایران شدند.
 
نامه نگاری رئیس جمهور عراق با همتای ایرانی‌اش گرچه به امضای توافقنامه صلح منجر نشد و هنوز دو کشور در حالت ترک مخاصمه و آتش بس هستند اما به عقب‌نشینی سریع ارتش عراق از خاک اشغال شده ایران٬ تصریح صدام به اعتبار عهدنامه ۱۹۷۵ و آزادی بلافاصله اسیران جنگی منجر شد.
 
حدود سه هفته پس از آخرین نامه هاشمی رفسنجانی به صدام٬ طارق عزیز معاون نخست وزیر و وزیر خارجه وقت عراق همراه با وزیر نفت و برزان تکریتی برادر ناتنی صدام به تهران سفر کردند. علی اکبر ولایتی هم در ۲۳ آبان همان سال یعنی ۱۳۶۹ در بغداد با صدام دیدار کرد.
 
با توجه به تاریخ ارسال نامه و اصرار سوال برانگیز صدام حسین در به سرانجام رساندن توافق صلح با ایران، می‌توان مهم‌ترین انگیزه عراق را رفع مشکلات حقوقی با ایران و آسودگی خاطر از مرزهای شرقی در آستانه حمله به کویت دانست.
 
گرفتن تایید از ایران برای کنار گذاشتن عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر و حذف نقش سازمان ملل در مذاکرات صلح، یکی دیگر از خواست‌های ناکام صدام از نامه نگاری با اکبر هاشمی رفسنجانی بود.
 
از نکات جالب توجه شش نامه صدام این است که در تمامی نامه‌های ارسال شده نام مخاطب نامه به جای اکبر هاشمی رفسنجانی "علی اکبر هاشمی رفسنجانی" ذکر شده است. دو نامه اول صدام همزمان خطاب آیت الله خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی است اما جواب این نامه ها فقط با امضای هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور ایران است. با این اقدام هاشمی رفسنجانی٬ نامه‌های بعدی صدام صرفا خطاب به رئیس جمهور ایران می‌شود.
 
مجموع چهار پاسخ ایران به نامه‌های صدام بدون سلام و تعارفات مرسوم دیپلماتیک است؛ چنانکه آخرین نامه صدام هم بدون سلام آغاز شده است. این نامه‌ها به عنوان اسناد تاریخ دیپلماسی در ایران نگهداری می‌شود.

6

Share this post


Link to post
Share on other sites

با سلام

استاد عزیز محبت کنید اصل نامه ها را با منبع موثق لطفا در این بخش قرار دهید . ارادتمند : تلخک

5

Share this post


Link to post
Share on other sites

'به امام گفتم مرا محاکمه و اعدام کنید'؛ نقل قول‌های خبرساز هاشمی رفسنجانی

 
اکبر هاشمی رفسنجانی در سال‌های اخیر بارها با ذکر خاطرات یا نقل قول‌هایی خبرساز شد اکبر هاشمی رفسنجانی در سال‌های اخیر بارها با ذکر خاطرات یا نقل قول‌هایی خبرساز شد. مهم‌ترین و سرنوشت ساز‌ترین جمله‌ای که او از آیت‌الله روح‌الله خمینی نقل کرد، سرنوشت رهبری ایران را پس از درگذشت بنیانگذار جمهوری اسلامی شکل داد. در این نوشته چند اظهار نظر و گفته او که واکنش برانگیز بود، نقل شده است.

برای من اطمینان بخش نبود
درباره سابقه آشنایی با آیت‌الله خامنه‌ای پیش از انقلاب به نقل از کتاب هاشمی رفسنجانی دوران مبارزه‌:
 سفری هم با اعضای دو خانواده به یکی از ییلاق‌های دیگر مشهد کردیم؛ در آنجا زنبوری یکی از اعضای خانواده را گزید و آقای خامنه‌ای، که قبلا اظهار کرده بودند از یکی از اهل دل مشهد دمی و اجازه‌ای برای تسکین درد این گونه گزیدگی‌ها دارند، وردی خواندند و گویا موثر هم شد، گرچه برای من اطمینان‌بخش نبود...

به امام گفتم مرا محاکمه و اعدام کنید
درباره تلاش‌ها در تیرماه ۶۷ برای پذیرش قطعنامه ۵۹۸ و پایان جنگ‌:
 در جلسه سران قوا با دیگران که مشورت می‌کردیم، به این نتیجه رسیدیم که باید قطعنامه (۵۹۸) را بپذیریم. برای همین موضوع خدمت امام رسیدیم و بحث کردیم. وضع را گفتیم و نامه آقای (محسن) رضایی (فرمانده سپاه) و نامه دولت و مسائل دیگر مطرح شد. اصل مسئله پذیرفته شد که قطعنامه را بپذیریم. بحث این‌گونه ادامه یافت که چگونه اعلام کنیم. امام گفتند: ما بارها گفتیم که اگر جنگ بیست سال طول بکشد، می‌ایستیم و تا آخرین نفس و تا آخرین قطره خون می‌جنگیم. این حرف‌های ما در گوش مردم هست. نمی‌خواهیم مردم به ما بی‌اعتماد شوند. وقتی بحث به اینجا رسید، من گفتم: اگر مسئله این است، من الان از طرف شما اختیار دارم و به‌جای شما اداره می‌کنم. اگر اجازه بدهید، من اعلام پذیرش می‌کنم که طبعاً معتبر است. وقتی کار پیش رفت و عملی شد، شما مرا محاکمه کنید و اعدام کنید، منتها بگذارید اول کار انجام شود تا مسئولیت آن به گردن من بیفتد و کسانی که ناراضی می‌شوند، مرا مسئول این کار بدانند… واقعا بعد از پذیرش آتش بس احساس آرامش می‌کردم.اکبر هاشمی رفسنجانی توانست موافقت آیت‌الله خمینی را با پایان جنگ ۸ ساله با عراق جلب کند.
 
 گفت‌و‌گویی درباره اقدامات عزل آیت‌الله منتظری  با این نامه حتی بعضی‌ها اقدام به کشتن آیت‌الله منتظری می‌کنند 
در گفت‌و‌گو با سایت آینده درباره اقداماتش در زمان عزل آیت الله منتظری در سال ‌۶۸:
 
در نقطه جوش زمان عزل ایشان که یادم است، این بود که مجلس خبرگان را داشتیم. احمد آقا نامه‌ای را به من داد و گفت: امام می‌گویند شما و آقای خامنه‌ای این نامه را برای آقای منتظری ببرید. نامه خیلی تند بود. اگر منتشر می‌شد، آقای منتظری خیلی آسیب می‌دیدند ... در همین فاصله احمد آقا اطلاع دادند که امام نامه را به رادیو دادند تا بخوانند.‌‌.. به احمد آقا گفتیم: به رادیو بگویند فعلاً نامه را نخوانند تا ما پیش امام بیاییم… فکر می‌کنم من و آقایان خامنه‌ای (رئیس جمهور)، (عبدالکریم) موسوی اردبیلی (رِئیس شورای عالی قضایی) و (علی) مشکینی (رئیس مجلس خبرگان) رفتیم. ساعت ۹ رسیدیم. امام هم معمولاً از مغرب به بعد کسی را نمی‌پذیرفتند. برای استراحت به اندرونی رفته بودند. به ایشان اطلاع دادند و آمدند. خدمت ایشان بحث کردیم که نامه تندی است. شما که می‌گویید آقای منتظری در حوزه بنشینند و بعد‌ها فقیه و مرجع شوند و طلبه تربیت کنند، با این نامه حتی بعضی‌ها اقدام به کشتن ایشان می‌کنند. ایشان گفتند: اگر این کار را نکنم، فتنه نمی‌خوابد. این مسئله مهم است. خیلی بحث کردیم. دیدم امام مقاومت می‌کنند که رادیو بخواند. به گریه افتادم و گفتم ما آمدیم داریم از شما خواهش می‌کنیم و شما قبول نمی‌کنید. بعد از گریه من گفتند: می‌گویم امشب نخوانند. ما هم بیرون آمدیم. وقتی به منزل آمدم، خانواده فهمید و متأثر شد و به گریه افتاد...  امام گفتند شما آدم دارید
خرداد ۱۳۶۸ یک روز پس از درگذشت آیت‌الله خمینی و در زمان تصمیم‌گیری مجلس خبرگان‌:
 
در جلسه‌ای با حضور سران سه قوه آقای نسخت وزیر (میرحسین موسوی) و حاج احمد آقا در محضر امام بحث شد. حرف ما با حضرت امام این بود که اگر این قضیه اتفاق بیفتند (برکناری آیت‌الله منتظری از قائم مقام رهبری٬ به دلیل نبود مرجع تقلید مناسب رهبری) ما بعدا با قانون اساسی مشکل داریم زیرا ممکن است خلا رهبری پیش بیاید. ایشان گفتند خلا رهبری پیش نمی‌آید و شما آدم دارید. گفتم چه کسی ایشان در حضور آقای خامنه‌ای گفتند این آقای خامنه‌ای.
 
او با نقل این جمله موفق به قانع کردن مجلس خبرگان رهبری برای انتخاب علی خامنه‌ای به جانشینی آیت‌الله خمینی شد.
 
این خیانت قابل بخشش نیست
نماز جمعه تهران اردیبهشت ۷۶ یک هفته پیش از انتخاب محمد خاتمی به عنوان رئیس جمهور بعدی‌:
 
هر مقامی از رئیس جمهور، شورای نگهبان، وزارت کشور، ائمه جمعه، ‌ناظران همه و همه، فرض براین است که ما طبق قانون اساسی و همچنین توصیه‌های رهبر معظم انقلاب می‌خواهیم مردم به پای صندوق بیایند و رأی‌شان را بدهند، ما از مردممان که نمی‌ترسیم، مردم ما که تا به حال هرجا انبوه مردم بودند ما سود کرده‌ایم. بنابراین به نظر می‌رسد آن‌ها، من به خصوص مجریانی که مسئولیت من هم آنجا هست مخاطبم آن‌ها هستند، واقعاً این خیانت قابل بخشش نیست و امروز هیچ گناهی را بد‌تر از این نمی‌دانم که کسی به خودش حق بدهد که در آراء مردم دست ببرد یا جریان را منحرف کند…
 
گفته می‌شود هشدار هاشمی رفسنجانی یکی از عوامل مهم جلوگیری از دخالت یا تقلب انتخاباتی بوده است.
اعتراض به "رویه‌های ناصواب" در انتخابات سال ۸۴
بیانیه در تیرماه ۱۳۸۴ و پس از روشن شدن نتایج و پیروزی محمود احمدی نژاد‌:
 
حضور شکوهمند ملت این ‌‏بار از ناحیه کج ‌‏سلیقگی‌ها و بد دلی‌های برنامه ‌‏ریزی شده به رنج افتاد و طی رقابت‌های انتخاباتی از طریق تخریب نامزدها و زیر سؤال بردن غیرمنصفانه عملکردهای انقلاب اسلامی و مدیران کشور آغاز شد و در متن برگزاری انتخابات به برخی دخالت‌های سازمان ‌‏یافته در هدایت آرا انجامید و معلوم نیست این رویه ناصواب اگر نهادینه شود، رو به کجا خواهد برد؟
 
آقای هاشمی رفسنجانی بعد از انتخابات در خطبه‌های نماز جمعه تهران گفت از آنچه در انتخابات رخ داد "به خدا شکایت می‌برد".
اجازه بدهیم به آغوش خانواده‌هایشان بازگردند
نماز جمعه ۲۶ تیرماه ۱۳۸۸ پس از آغاز سرکوب‌ها‌:
 
جمهوری اسلامی لفظ تشریفاتی نیست. هم جمهوری است و هم اسلامی. باید این دو با هم باشند. اگر هر یک از این دو آسیب ببیند، دیگر انقلاب و جمهوری اسلامی نخواهیم داشت. ما باید همه چه نظام حکومت دولت مجلس نیروهای امنیتی و نظامی و انتظامی و مردم یعنی معترضان همه باید در چارچوب قانون حرکت کنیم. ما اگر از قانون تجاوز کنیم دیگر هیچ مرزی ندارد. و باید با قانون مسائل‌مان را حل کنیم و همه قانع باشیم. حالا هرچه شد با این قانون حالا اگر کسانی از بعضی قوانین دل خوشی ندارند باید بعداً سعی کنند که قوانین اصلاح شود و هر وقت که لازم است این اشکالاتی که دیده شده یک‌روزی حل می‌شود... لازم نیست در این شرایط ما افرادی را که به این نامی که الان هست در زندان داشته باشیم. اجازه بدهیم این‌ها به آغوش خانواده‌هایشان بازگردند… آسیب‌دیدگان این حوادثی که اتفاق افتاد باید همدردی و دلجوئی بشود آنهائی که عزا دارند هم به آنها تسلیت بدهیم و هم دل آنها را دوباره با نظام نزدیک کنیم و اینکار شدنی است. امیدوارم این خطبه نماز جمعه شروعی در آینده باشد و بتوانیم از مشکلی که می‌توان نام بحران را روی آن گذاشت به خوبی عبور کنیم و دوباره شاهد همدلی و همراهی یک رقابت سالم باشیم.
 
این آخرین نماز جمعه به امامت اکبر هاشمی رفسنجانی بود. این اظهارات به حذف همیشگی او از امامت جمعه تهران و شروع سلسله‌ای از محدودیت‌ها علیه‌اش منجر شد.
 
یک مجتهد نمی‌تواند در همه ابواب فقهی متخصص باشد
پیشنهاد تشکیل شورای فقه و فتوا تیرماه ۱۳۹۱ در گفت‌و‌گو با سایت شفقنا‌:
 
در دوران نوآوری، بحث تخصصی شدن اجتهاد جدی است. با توجه به وجود آمدن ده‌ها فصل و باب جدید در روابط انسان‌ها و جوامع و تمامی کشورها نظام اسلامی نمی‌تواند در آن مسایل بی‌نظر و بی‌تفاوت باشد. یک مجتهد نمی‌تواند به تنهایی در همه ابواب مورد نیاز فقهی جامعه و مردم متخصص باشد. الان همه می‌فهمند که یک مجتهد نمی‌تواند به تنهایی در همه ابواب مورد نیاز فقهی جامعه و مردم متخصص باشد. هیچ کس قدرت این کار را ندارد. چگونه می‌توانیم در عمر ۳۰ یا ۴۰ ساله تحصیل همه علوم دنیا را در حقوق بین‌الملل، حقوق کودک، حقوق زن، حقوق معلولین، حقوق جامعه و ده‌ها رشته دیگر در حد متخصصان یاد بگیریم؟ در حالی که هرکدام آنها در حد یک تخصص بسیار بالاست که هر کدام چند رشته جدا و گرایش در زیرمجموعه خود دارند. واقعا نمی‌توان قبول کرد که یک نفر با علم به همه علوم در همه مسایل فتوا بدهد… اگر فقه تخصصی را پذیرفتیم تقلید تخصصی را هم باید بپذیریم یعنی لازم نیست مقلدین در همه امور از یک مجتهد تقلید کنند. می‌توانند بررسی کنند که مثلا مجتهد متخصص در قضا، دفاع، مسایل اخلاقی، مسایل اقتصادی و غیره کیست تا در هریک از مسایل از بهترین‌های همان موضوع تقلید کنند…. باید شورای فقهی را بپذیریم...
 این مصاحبه واکنش های بسیاری را در میان مخالفان و منتقدان اکبر هاشمی رفسنجانی ایجاد کرد و حتی گروهی پیشنهاد او را طرحی برای تضعیف ولایت فقیه کردند.
 
شاید در آینده بدون شورای رهبری نتوان کار درست انجام داد
پیشنهاد تشکیل شورای رهبری پس از آیت‌الله خامنه‌ای روزنامه جمهوری اسلامی بهمن ‌۱۳۹۳:
 
اگر فردا آیت‌الله خامنه‌ای نباشد چه کسی را دارید که رهبری را بر عهده بگیرد… شاید در آینده بدون شورا نتوان کار درست را انجام داد… خودِ آیت‌الله خامنه‌ای به من گفتند من احساس خفقان می‌کنم که انسان بخواهد برای همیشه بماند و مردم هم هیچ چاره‌ای نداشته باشند… من می‌گویم کاری که کردیم، در زمان خودش کار درستی بود. اینکه به دست چه کسی می‌افتد، یک نگرانی برحق است. اما اگر اشکالی هست، در عملکرد خبرگان است...اگر خبرگان به وظیفه خودشان درست عمل کنند، در صورت نبودن یک فرد مناسب حتما می‌توانند شورایی کنند. چون قانون شورا شدن هم باز است. خبرگان قانونی گذراند که هر یک از سازمان‌های زیر نظر رهبری که از آنها خواسته شده باید در هر اجلاس گزارش بدهند و ده سوال از آنها بشود و جواب بدهند. دعوت کردیم که بیایند. مثلا گفتیم رئیس سازمان صدا و سیما بیاید. بعد از مدتی گفت که نمی‌آییم . به همه گفتیم که بیایند اما نیامدند. در آخر یک مورد آسان پیدا کردیم و گفتیم رئیس شورای سیاست گذاری ائمه جمعه بیاید. در ابتدا همه خوشحال می‌شدند اما وقتی موعد می‌شد، نمی‌آمدند. رئیس شورای ائمه جمعه هم نیامد. رهبری هم گفته بودند هر کسی که خودش داوطلب باشد، می‌تواند بیاید…
 آقای هاشمی رفسنجانی در ماه‌های آخر زندگی بارها از تصمیم خبرگان رهبری در انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای دفاع کرد آقای هاشمی رفسنجانی در ماه‌های آخر زندگی بارها از تصمیم خبرگان رهبری در انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای دفاع کرد. در یکی از آخرین اظهار نظرهایش در این باره (آذر ۹۵) آقای هاشمی گفت بارها گفته‌ام آیت‌الله خامنه‌ای هنوز بهترین انتخاب خبرگان بود... دعا کنیم که این روند ادامه داشته باشد، چون برخی از دشمنان اندیشه‌های امام و شخص آیت‌الله خامنه‌ای، با دوست‌نمایی به خیلی از مراکز حساس نفوذ کرده‌اند که از بیان ایران ستیزی ابایی ندارند.
نامه به آیت‌الله خامنه‌ای: از جناب عالی با توجه به مقام و شخصیت‌تان انتظار است
این نامه تاریخ ندارد، اما سه شنبه ۱۹ خرداد ۱۳۸۸ سه روز قبل از انتخابات جنجالی سال ۸۸ منتشر شد‌:
 
اگر نظام نخواهد یا نتواند با پدیده‌های زشت و گناه آلودی مثل تهمت، دروغ‌ها و خلاف گویی‌های مطرح شده در آن مناظره برخورد کند و اگر مسوولان اجرای قانون نخواهند و یا نتوانند به تخلف‌های صریح خلاف قانون در اعلان افراد به عنوان فاسد که فقط بعد از اثبات تخلف در دادگاه قابل اعلان است، رسیدگی کنند و اگر فردی در موقعیت ریاست جمهوری بدون مراعات شأن و منصب مقدسش خود را مجاز به ارتکاب چنین گناهان کبیره و اخلاق شکن علی رغم سوگند به مراعات شرع و قانون بداند، چگونه می‌توانیم خود را از پیروان نظام مقدس اسلامی بدانیم؟ اکنون که امام راحل (ره) آن پیر فرزانه و حلال مشکلات و ملجاء همه و یار صبور و دیرینه‌ی هر دوی ما آیت‌الله شهید مظلوم دکتر بهشتی و بسیاری از همسنگران قدیم که یا به فیض عظمای شهادت رسیدند و یا به دیار باقی شتافتند، در بین ما حضور ندارند، شما مانده‌اید و من و معدودی از یاران و همفکران قدیم، از جناب عالی با توجه به مقام و مسوولیت و شخصیت‌تان انتظار است برای حل این مشکل و برای رفع فتنه‌های خطرناک و خاموش کردن آتشی که هم اکنون دودش در فضا قابل مشاهده است، هرگونه که صلاح می‌دانید اقدام موثری بنمایید و مانع شعله‌ورتر شدن این آتش در جریان انتخابات و پس از آن شوید...
 
سرچشمه شاید گرفتن به بیل /چو پر شد نشاید گرفتن به پیل
 
دوست، همراه، و هم سنگر دیروز، امروز و فردایتان
 
اکبر هاشمی رفسنجانی‌
 
این نامه واکنش بسیار منفی طرفداران آیت‌الله خامنه‌ای را برانگیخت که می‌گفتند ضمن متوجه کردن اتهاماتی به نظام بدون سلام خطاب به رهبر ایران نوشته شده است.
درباره آمریکا من ذاتاً با حرف‌های تند و فحاشی‌ها مخالفم
پس از آنکه مخالفان هاشمی رفسنجانی نقل قولی از آیت‌الله خمینی در یکی از کتاب‌های خاطرات او را غیرواقعی خواندند او دوباره اعلام کرد که بنیانگذار جمهوری اسلامی با حذف شعار مرگ بر آمریکا موافق بود. این گفته‌ها مربوط به سال ۸۹ است و در کتابی با عنوان صراحت نامه منتشر شده است:
 
موافق نبودیم که در مجامع عمومی مرگ کسی را شعار دهیم. مثلاً در اجتماعات ما «مرگ بر بنی صدر» شعار داغ مردم بود که در نماز جمعه خواهش کردم که نگویند. «مرگ بر بازرگان» بود که خواهش کردم نگویند. «مرگ بر شوروی» بود که گفتم الان با شوروی مشکل آنچنانی نداریم. درباره آمریکا هم گفته بودم. من ذاتاً با حرف‌های تند و فحاشی‌ها مخالفم و آن‏ها را مفید نمی‌دانم...
درباره احمدی‌نژاد باید پاسخ بدهند
اردیبهشت ۱۳۹۲ در پاسخ به دانشجویان٬طلاب و روزنامه نگارانی که خواستار نامزدی او در انتخابات سال ۱۳۹۲ شده بودند‌:
 
اینکه می‌گوئید در کشور تنها من هستم که می‌توانم مشکلات را برطرف کنم برای من شرمندگی است. اگر حرف‌های شما را بپذیرم یعنی اینکه در کشور، دیگر مرد توانمندی نیست و ما نتوانسته‌ایم در این ۳۴ سال افرادی را برای مدیریت کشور تربیت کنیم. اگر به نظرات بنده عمل می‌شد، امروز گرفتار شرارت‌های سال ۸۸ نمی‌شدیم چون برای من این اتفاقات روشن بود. دانشجویان و طلاب اصلاح طلب به انتقاد از دولت محمود احمدی‌نژاد در داخل کشور پرداخته و گفته که "احمدی‌نژاد استاندار من بود، فرماندار من در خوی بود و بخشدار من در ماکو و می‌شناختمش ولی سیاستش این بود که نیروهای انقلابی حذف و بدنام شوند. و امروز می‌بینیم که سیاست ما بی‌برنامه و روز مره شده است. آقای احمدی‌نژاد اعلام کرد که برنامه چهارم توسعه اقتصادی را باید خمیر کرد و بعد اعلام شد که ۲۳ درصد برنامه چهارم توسعه اجرا شده است. خب اگر دولت هم نبود این ۲۳ درصد اجرا می‌شد و شاید هم بیشتر چون کشاورز و کارمند و معلم و مردم به کار خودشان می‌پرداختند. حکومت برای مردم است. این نمی‌شود که هر کس هرکاری دلش بخواهد بکند و به مردم اجازه ندهد اعتراض کنند. مردم صاحب حکومت هستند. خدا هم حق حکومت را تنها به ۱۲ معصوم داد و بعد از آن هر فردی که مسئول حکومت شد به رای مردم آمد. اگر دولت بر مردم تحمیل شود مردم در شرایط خطر همکاری نمی‌کنند و هیچ دولت دیکتاتوری نمی‌تواند در دنیا موفق شود.
 
آقای هاشمی رفسنجانی در این انتخابات نامزد شد اما شورای نگهبان صلاحیت او را رد کرد. هاشمی از نامزدی حسن روحانی حمایت کرد که همراه با دعوت خاتمی٬ نقش اساسی در پیروزی آقای روحانی داشت. او پس دو سال پس از این انتخابات گفت کسانی که محمود احمدی‌نژاد راتا حد تقدس بالا می‌بردند، باید پاسخ بدهند که چگونه به خود اجازه دادند تا چنین انحرافی در انقلاب اسلامی ایجاد شود.
مردم می‌ترسند زن خودشان را به سفر خارجی ببرند
خرداد ۱۳۹۲ دو روز بعد از رد صلاحیت‌اش برای انتخابات ریاست جمهوری‌:
 
من خودم با ماشین همه کشورهای اروپایی را گشتم و رانندگی کردم. از این کشور به آن کشور می‌خواستم بروم فقط پاسپورت را نشان می‌دادم. حالا به جایی رسیدیم که مردم امروز می‌ترسند زن خودشان را با خود به سفر خارجی ببرند چون بی‌اهانتی می‌شود.
 
ما هم باید قانون اساسی را تغییر بدهیم
دی ۱۳۹۵آخرین اظهار نظر عمومی هاشمی رفسنجانی ۱۰ روز پیش از درگذشت
 
...بعد از مدتی همه قانون‌های اساسی دنیا تغییر می‌کند و ما هم باید این کار را بکنیم...
 
حالا می‌توانم راحت بمیرم
۱۴ اردیبهشت ۹۵ در مراسم رونمایی از آخرین کتابش "زندگی و زمانه آیت‌الله هاشمی رفسنجانی"‌:
 
در دوره احمدی‌نژاد به‌ویژه پس از سال ٨٨ انقلاب داشت منحرف می‌شد و به سمت اختناق می‌رفت، من موفق شدم در بدترین شرایط تا حدودی این وضع را عوض کنم و مردم با همان مردانگی که انقلاب کردند سال ٩٢ هم پیروز شدند. در سال ٩٤ هم بزرگان را نگذاشتند که وارد میدان شوند و چند چهره رده سوم و چهارم توانستند ژنرال‌های رقیب را کنار بزنند. اکنون دیگر می‌توانم راحت بمیرم زیرا مردم تصمیماتشان را خودشان می‌گیرند و در این نزدیکی پایان عمر که راه انقلاب را مسدود کرده بودند آن را باز کردم...
 
5

Share this post


Link to post
Share on other sites

مطلب بالا از بی‌بی‌سی فارسی است. روزگار چقدر عوض می‌شود! این آخرین مطلب بی‌بی‌سی فارسی درباره ایشان (قبل از فوت) است که بدون هیچ اظهار نظری تقدیم می‌شود:

1395102116150721796678910.jpg

6

Share this post


Link to post
Share on other sites

Create an account or sign in to comment

You need to be a member in order to leave a comment

Create an account

Sign up for a new account in our community. It's easy!


Register a new account

Sign in

Already have an account? Sign in here.


Sign In Now
Sign in to follow this  
Followers 0